για την επαναστασηΈτσι, το δυσμενές πεπρωμένο των φτωχών όταν η αυτοσυντήρησή τους έχει εξασφαλιστεί είναι να περνά η ζωή τους χωρίς να αφήνει ίχνος και να παραμένουν αποκλεισμένοι από το φως της δημόσιας σφαίρας όπου η υπεροχή μπορεί να λάμψει. Παραμένουν στοσκοτάδι όπου και αν πάνε. Σύμφωνα με την περιγραφή του Τζων Άνταμς:

«Η συνείδηση του φτωχού είναι καθαρή, και ωστόσο ντρέπεται… Αισθάνεται έξω από το οπτικό πεδίο των άλλων, βυθισμένος στο σκοτάδι. Η ανθρωπότητα δεν τον προσέχει. Τριγυρίζει και περιπλανιέται απαρατήρητος. Στη μέση του πλήθους, στην εκλησσία, στην αγορά… βρίσκεται σε τέτοιο σκοτάδι σαν να είναι κλεισμένος σε σοφίτα ή κελάρι. Δεν τον αποδοκιμάζουν, δεν τον λογοκρίνουν, δεν τον μέμφονται. Απλώς δεν τον βλέπουν… Το να μένεις τελείως απαρατήρητος και να το ξέρεις, είναι ανυπόφορο. Αν ο Ροβινσών Κρούσος είχε στο νησί του τη βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας και τη βεβαιότητα ότι δεν πρόκειται ποτέ να ξαναδεί ανθρώπου πρόσωπο, θα άνοιγε ποτέ έστω και έναν τόμο;»

Παρέθεσα αυτό το εκτενές απόσπασμα γιατί το αίσθημα αδικίας που εκφράζει, η πεποίθηση ότι η κατάρα της φτώχειας είναι περισσότερο το σκοτάδι παρά η ανάγκη, είναι εξαιρετικά σπάνια στη γραμματεία των νεότερων χρόνων, παρόλο που μπορεί κάποιος να υποψιαστεί ότι η προσπάθεια του Μαρξ να ξαναγράψει ιστορία με όρους ταξικής πάλης ήταν εν μέρει τουλάχιστον εμπνευσμένη από την επιθυμία να αποκαταστήσει μετά θάνατον εκείνους που στην πληγωμένη ζωή τους η ιστορία είχε προσθέσει την προσβολή της λήθης. Προφανώς, η απουσία εξαθλίωσης ήταν αυτό που έδωσε τη δυνατότητα ατον Τζων Άνταμς να ανακαλύψει την πολιτική καταδίκη των φτωχών, ωστόσο η διεισδυτική ματιά του στις τραυματικές επιπτώσεις της αφάνειας, σε αντίθεση με την πιο φανερή κατάστροφή που φέρνει η στέρηση στην ανθρώπινη ζωή, δεν ηταν κάτι που εύκολα μπορούσαν να συμμεριστούν οι ίδιοι οι φτωχοί. Και εφόσον παρέμενε μια προνομιακή γνώση, ελάχιστη επιρροή είχε στην ιστορία των επαναστάσεων ή στην ίδια την επανάσταση.

Hanna Arendt
«Για την επανάσταση», Εκδόσεις Αλεξάνδρειας, 2006, σελ. 92-93.

(*Ο τίτλος του αποσπάσματος είναι δικός μου καθώς και η υπογράμμηση)

Advertisements