Πριν από μερικές μέρες άκουσα στο ράδιο για τις αυτοκτονίες στην Γαλλική εταιρεία τηλεφωνίας λόγο της μεγάλης πίεσης που δέχονταν, αλλά και την πρόσφατη αυτοκτονία του ανθρώπου από τα Τρίκαλα , που έδωσε τέλος στη ζωή του εξαιτίας του ότι έμεινε άνεργος . Η αυτοκτονία βέβαια είναι το τελευταίο σκαλοπάτι μιας σκάλας που οι περισσότεροι άνθρωποι αναγκάζονται να ανέβουν μόνοι τους . Ταυτόχρονα σχεδόν , εμφανίστηκε ο πρόεδρος του ΛΑΟΣ και αποκάλεσε όλους τους Έλληνες τεμπέληδες , εξαιρώντας φυσικά τον εαυτό του . Καλό λοιπόν είναι μιας και ο ίδιος δεν γνωρίζει προφανώς κάποια στοιχεία που αφορούν στην ιστορική πορεία της εργασίας , και κυρίως της ηθικής της , να τον βοηθήσω να τα μάθει , μήπως και ξεφύγει κάποια στιγμή από το πηγάδι της ημιμάθειας.

Η ηθική της εργασίας είχε ως στόχο να λύσει δύο προβλήματα : αυτό της προσφοράς εργασίας της ραγδαία αναπτυσσόμενης βιομηχανίας και να ξεφορτωθεί τον ενοχλητικό μπελά του να μεριμνά για τις ανάγκες αυτών που αδυνατούσαν για οποιονδήποτε λόγο να προσαρμοστούν στην αλλαγή των συνθηκών . Αυτών δηλαδή που την έβγαζαν με το ζόρι , που δεν τα έφερναν βόλτα . Δεν μπορούσαν να βάλουν τους πάντες στα εργοστάσια γιατί υπήρχαν ανέκαθεν ανάπηροι , ασθενείς , γέροι κ.λπ. . Δυστυχώς όμως δεν υπήρχε κάποια απλή μέθοδος να τους ξεφορτωθούν και έτσι επινοήθηκε μία άλλη λύση : η αρχή της εργασίας – κάθε εργασίας υπό οποιεσδήποτε συνθήκες – έγινε ο μοναδικά αξιοπρεπής και ηθικά αποδεκτός τρόπος για να κερδίσει κανείς το δικαίωμα στη ζωή . Το σκεπτικό είναι απλό : αν οι άποροι γίνουν μίζεροι , τότε θα ελαττωθούν . Αν δεν ελαττωθούν , τουλάχιστον να εξοβελιστούν εκτός θέας . Οι φτωχοί και οι άτυχοι υπάρχουν μόνο ως ενόχληση που πρέπει να εκμηδενιστεί .

Η συνεισφορά της ηθικής της εργασίας σε αυτό το σημείο είναι τεράστια . Υποστήριξε την ηθική ανωτερότητα κάθε είδους βίου ακόμα και του πιο μίζερου , αρκεί αυτός να βασίζεται στο μισθό της εργασίας . Αποτέλεσμα της παραπάνω αρχής ήταν το ότι η ζωή των ανθρώπων που δεν δούλευαν έγινε ακόμα λιγότερο ελκυστική από την ζωή των φτωχότερων και των πιο εξαθλιωμένων από τους μισθωτούς εργάτες . Όσο περισσότερο υποβαθμιζόταν η ζωή των άεργων φτωχών , τόσο πιο ελκυστικό ή λιγότερο ανυπόφορο θα εμφανιστεί στα μάτια του εργαζόμενου το να πουλήσει την εργασία του για τον πιο ελεεινό μισθό . Αν αυτό σας θυμίζει κάτι από το σήμερα , θα σας πω πως το σκεπτικό αυτό αναπτύχθηκε τις δεκαετίες του 1820 και 1830!!! Οι μεταρρυθμιστές της εποχής κατέληξαν στο συμπέρασμα πως η όποια αρωγή στην άπορη μερίδας του πληθυσμού έπρεπε να περιοριστεί στο εσωτερικό των πτωχοκομείων . Έτσι η ηθική της εργασίας κερδίζει δύο ακόμα πλεονεκτήματα αναφορικά με την προώθησή της.

Αρχικά διαχώρισε τους «πραγματικούς άπορους» από αυτούς που ήταν ύποπτοι ότι απλώς μασκαρεύονταν έτσι με σκοπό να αποφύγουν τις δοκιμασίες της κανονικής εργασίας . Κανείς δεν θέλει να πάει στο πτωχοκομείο αν οι συνθήκες εκεί είναι τρομακτικές . Όποιος αποφάσιζε να πάει εκεί σίγουρα δεν είχε άλλο τρόπο να διατηρηθεί ζωντανός . Έπειτα , έπρεπε να σκεφθούν καλά πριν καταλήξουν στο να μη δουλέψουν γιατί ακόμα και οι πιο ευτελείς μισθοί , ακόμα και η πιο εξουθενωτική εργασία , μέσα στο εργοστάσιο φαινόταν υποφερτή , ακόμα και ευπρόσδεκτη.

Με αυτούς τους τρόπους οι πεφωτισμένοι πνευματικοί πρόγονοι των ανθρώπων που έγραφαν στα στρατόπεδα «Η εργασία απελευθερώνει» , έφτιαξαν νόμο για τους Φτωχούς. Έθεσαν ξεκάθαρες και αντικειμενικές διαχωριστικές γραμμές μεταξύ αυτών που μπορούσαν να προσηλυτιστούν και αυτών που ήταν αδύνατο να «προσφέρουν» κοινωνικό έργο. Περιφρούρησαν τους εργαζόμενους φτωχούς από το να μιανθούν από τους αδιόρθωτους τεμπέληδες (τους Έλληνες τύπου Καρατζαφέρη) υψώνοντας αδιαπέραστα τείχη . (Στην πραγματικότητα όμως τα τείχη αυτά προκαλούσαν την περίφημη «πολιτισμική αποξένωση» Αυτό όμως είναι άλλο θέμα.) Όσο όμως και αν προσπάθησαν να αποτρέψουν τον κίνδυνο της μίανσης από την τεμπελιά δεν απέφυγαν τη μίανση από τη φτώχεια . Τελικά ελάχιστα ήταν αυτά που διαχώριζαν τη δεινή μοίρα αυτών που επέλεξαν να ακολουθήσουν τις επιταγές της ηθικής της εργασίας και αυτών που τις είχαν αρνηθεί.

Με ποιο τρόπο όμως θα μπορούσαν να πειθαρχήσουν όλους αυτούς τους ανθρώπους ; Δημιουργώντας τους «οίκους της βιομηχανίας» . Εργοστάσια , καταναγκαστική εργασία , πτωχοκομεία , άσυλα για τρελούς , φυλακές , νοσοκομεία και σχολεία . Μέσα από αυτά τα ιδρύματα θα μπορούσαν να επιβάλουν ένα ενιαίο πρότυπο κανονικής και προβλέψιμης συμπεριφοράς . Έπρεπε να εξουδετερωθεί η ποικιλία των ανθρώπινων συνηθειών και κλίσεων ώστε να είναι δυνατή η επιβολή ενός κανόνα συμπεριφοράς για όλους . Το κεντρικό στοιχείο της στρατηγικής ήταν η πειθάρχηση στην επαναληπτική ρουτίνα .Θα έπρεπε να περιχαρακωθεί η κανονική συμπεριφορά , η οποία είχε ως βάση την ανεπιφύλακτη πειθαρχία , επιβοηθούμενη από την επίβλεψη της κορυφής προς τα κάτω . Όποιος έμπαινε στους «οίκους βιομηχανίας» , δεν ήταν αναγκαίο να προσηλυτιστεί απλά θα ερχόταν αντιμέτωπος με την πλήρη απουσία επιλογής . Δεν υπήρχε καμία εναλλακτική διέξοδος εκτός από αυτήν της συνειδησιακής αποδοχής της ηθικής της εργασίας . Το σκεπτικό ήταν εξαιρετικά απλό : θα αποδεχθείς την ηθική αυτή ή …θα αποδεχθείς την ηθική αυτή!!

Η προώθηση της ηθικής έπρεπε να γίνει από έναν μηχανισμό που δεν θα μπορούσε να αμφισβητηθεί . Απουσία των ΜΜΕ , το ρόλο αυτό ανέλαβε η εκκλησία. Τα κηρύγματα από τους εκκλησιαστικούς άμβωνες , η σύνθεση πολλών ηθικολογικών αφηγήσεων και τα κατηχητικά σχολεία της Κυριακής , έβαλαν τα δυνατά τους για να γεμίσουν τα μυαλά των νέων ανθρώπων με τους σωστούς κανόνες και τις κατάλληλες αξίες . Αν ανοίξει κάποιος την Καινή Διαθήκη στις επιστολές του Παύλου , θα διαπιστώσει πως υπάρχουν πολλά κομμάτια τα οποία αναφέρονται στην συμπεριφορά του εργαζόμενου απέναντι στην εργασία αλλά και απέναντι στον εργοδότη . Από τη στιγμή που υπήρχαν άνθρωποι που δεν ήθελαν να υπηρετούν αφεντικά , δεν θα μπορούσαν να αρνηθούν να υπηρετήσουν το θεό . Αφού δεν μπορούμε να καταργήσουμε τους δούλους θα καταργήσουμε τα αφεντικά : θα γίνουμε όλοι δούλοι του θεού . Θα κάνουμε το θεό εργοδότη . Έτσι , «όσοι έχουν χριστιανούς για αφεντικά θα γίνουν εργατικότεροι γιατί θα δουλεύουν γι’ αδελφούς (…) να δουλεύετε με καλή διάθεση σαν να πρόκειται για τον Κύριο κι όχι για ανθρώπους(…) γιατί δουλεύετε για τον Κύριο Χριστό είτε δούλος (είσαι) είτε ελεύθερος» (Εφες. , Τιμόθ. , Κολοσ).Υπάρχει όμως και η κορώνα : «Και ο ελεύθερος δούλος του θεού είναι , αγορασμένος με αντίτιμο . Μη γίνεσθε λοιπόν δούλοι των ανθρώπων»(Ρωμ., ζ΄, 22-23). Έτσι εξηγείται το γεγονός ότι ο πιστός προσφωνείται πάντοτε ως «δούλος» του κυρίου . «Βαπτίζεται ο δούλος του θεού» , «νυμφεύεται ο δούλος του θεού» «μην απολύεις τον δούλο σου δέσποτα» κλπ. Φυσικά τα λεγόμενα του Παύλου δεν έχουν καμία σχέση με αυτά του Ιησού , αλλά αυτό δεν είναι τώρα το θέμα μας . Απλώς πρέπει να αναγνωρίσουμε στον Παύλο τη μεγάλη του προσφορά στο υπάρχον πολιτικο-οικονομικό σύστημα.

Η αρχή της μη παροχής βοήθειας σε όποιον ήταν έξω από το «σύστημα» παγίωσε την κατάσταση απουσίας επιλογής . Η υλική υπόσταση περιορίζεται στα όρια της επιβίωσης παράλληλα με το επίπεδο των μισθών . Δεν επιτρέπετε τίποτε παραπάνω από την φυσική επιβίωση έως το χάραμα της επόμενης μέρας σκληρής εργασίας , καθιστώντας έτσι την άλλη μέρα σκληρής εργασίας μία αναγκαιότητα.

Η σκληρή εργασία εγκωμιαζόταν ως εξυψωτική εμπειρία . Ήταν -και είναι-μία βελτίωση του πνεύματος που μπορεί να επιτευχθεί με την χωρίς φραγμούς αφοσίωση στην υπηρεσία του κοινού καλού . Η παρακίνηση προς τη σκληρή εργασία αλλά και η προσπάθεια να καταστεί αυτή ως συνήθεια των ανθρώπων , επέβαλαν τα δεινά του πόνου . Αυτό όμως ήταν ένα λογικό τίμημα για τα μελλοντικά κέρδη καθώς και για τα ηθικά οφέλη που διασφάλιζε μια τέτοιου είδους σκληρή εργασία . Αν η χειρωνακτική εργασία θεωρούνταν αναγκαίος και επαχθής καταναγκασμός , θεωρούνταν ταυτόχρονα μία δραστηριότητα στην οποία έπρεπε να αποδίδονται τιμές, εξαιτίας του αισθήματος περηφάνιας και του πλούτου που θα μπορούσε να φέρει στο έθνος , καθώς και της ηθικής βελτίωσης που ήταν δυνατό να προσφέρει στους ίδιους τους εργάτες . Μάλλον το τελευταίο πρέπει να είχε στο μυαλό του ο αρχηγός του ΛΑΟΣ όταν έκανε τις δηλώσεις που έκανε , μόνο που δυστυχώς γι’ αυτόν υπάρχουν κάποιοι που γνωρίζουν και όλα τα παραπάνω.

Advertisements