Ο άλλος ρόλος των ιστότοπων κοινωνικής δικτύωσης .

Σ

το εσωτερικό της όλο και περισσότερο ασύρματη κοινωνίας μας , η «κοινωνική δικτύωση» έχει μετατραπεί από πραγματικότητα του μέλλοντος στην ίδια την πραγματικότητα . Είναι πολύ δύσκολο πλέον να βρεις κάποιον που έχει σύνδεση internet , και δεν είναι γραμμένος στο face book , στο My Space στο twitter ή αλλού . Μαζί και εγώ , που ήμουν μέσα για λίγο καιρό ενεργός αλλά το εγκατέλειψα γρήγορα και τελικά έκανα ολική διαγραφή. Με τα παρακάτω ίσως γίνει καλύτερα αντιληπτό το γιατί πήρα τέτοια απόφαση .

Η εξάπλωση των ιστοτόπων κοινωνικής δικτύωσης γίνεται με ταχύτητα επιδημίας . Οι εφευρέτες τους άγγιξαν μία πολύ ευαίσθητη χορδή , ικανοποιώντας μία επείγουσα ανάγκη : αυτήν της ανταλλαγής προσωπικών πληροφοριών . Οι χρήστες ευχαρίστως αποκαλύπτουν μύχιες λεπτομέρειες της προσωπικής τους ζωής , βγάζουν φωτογραφίες , και δίνουν ακριβείς πληροφορίες για τους ίδιους . Οτιδήποτε χρειάζεται προκειμένου να κάνουν «ηλεκτρονική παρέα» . Στο χώρο αυτό εκδηλώνεται η ελευθερία επιλογής , κάτι που αισθάνονται πως δεν έχουν στον ευρύτερο «βίο» τους . Στον ιστότοπο μπορείς να διακηρύξεις την ταυτότητά σου , να κάνεις την δική σου προσωπική «εξέγερση» , απέναντι σε οτιδήποτε σε ενοχλεί , αλλά μέσα εκεί . Αντίθετα με το συμβατικό βίο που τις περισσότερες φορές μία εξέγερση οδηγεί σε δύσκολες καταστάσεις . Καλύτερα να εκτονώνεις εκεί το θυμό σου παρά στο δρόμο!!

Στη σύγχρονη κοινωνία μας τίποτε δεν πρέπει να μένει αόρατο . Πρέπει όλοι να εκτεθούμε στη δημόσια σκηνή (είτε μέσο internet,είτε μέσο tv) και όποιος δεν το κάνει είναι καταδικασμένος να απορριφθεί , να παραγκωνιστεί ή να είναι «ύποπτος» . Η φυσική , κοινωνική και ψυχική γυμνότητα είναι πλέον το καθεστώς . Εξοπλίζονται οι πάντες με ένα laptop ή ένα notebook ,και μαθαίνουν την τέχνη του ζην στην εξομολογητική κοινωνία που τους περιβάλει . Μία κοινωνία που υπερηφανεύεται για το ότι έχει εξαλείψει εντελώς το όριο ανάμεσα στο ιδιωτικό και το δημόσιο , κάνοντας τη δημόσια έκθεση αρετή .

Τι είναι όμως αυτό που οδηγεί τους ανθρώπους στο να δίνουν τόσες πολλές πληροφορίες για τον εαυτό τους , εκτός από την ανάγκη για επικοινωνία ; Η ανάγκη να προωθήσουν ένα ελκυστικό και επιθυμητό εμπόρευμα : τον εαυτό τους . Είναι ταυτόχρονα προαγωγοί του εμπορεύματος που προωθούν αλλά και το ίδιο το εμπόρευμα . Είναι οι ίδιοι οι διαφημιστές , οι πλασιέ του εμπορεύματος . Μπαίνουν όλοι στο ίδιο στατιστικό κουτάκι που λέγεται αγορά .Ο απώτερος στόχος τους είναι το να μεταμορφωθούν σε προϊόντα ικανά να τραβούν την προσοχή και να προσελκύσουν ζήτηση και πελάτες . Αυτού του είδους ο συνωστισμός που πηγάζει από υπαρξιακές ανησυχίες , δεν είναι κάτι καινούργιο . Ο φόβος , του να μην τεθούν εκτός χρήσης ως πολυκαιρισμένοι οδηγεί πάντα τους ανθρώπους σε πρακτικές που πρέπει να τους κρατούν μέσα στο παιχνίδι . Ο ασταμάτητος καλλωπισμός των γυναικών (κέντρα ομορφιάς) ή η προσπάθεια των αντρών να μείνουν σε φόρμα και να διατηρήσουν το σώμα τους (γυμναστήρια) είναι προσπάθειες που ξεκίνησαν ήδη από τις αρχές του 20ου αιώνα .

Οι συναντήσεις των επίδοξων καταναλωτών με τα επίδοξα εμπορεύματα/αντικείμενα της κατανάλωσής τους γίνονται οι κύριοι δομικοί λίθοι του ιστού διανθρώπινων σχέσεων που είναι γνωστός ως «κοινωνία των καταναλωτών» . Η σχέση μεταξύ των χρηστών αναπλάθεται  κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση της σχέσης μεταξύ καταναλωτή και αντικειμένου προς κατανάλωση . Η εικόνα που σχηματίζει ο καθένας για τον εαυτό του , κινείται μεταξύ δύο άκρων : «του πολιτισμικού βλάκα» και του «ήρωα της νεωτερικότητας» . Στο πρώτο άκρο εμφανίζονται ως εξαπατημένοι από δόλιες υποσχέσεις , σαγηνεμένοι και παντοιοτρόπως χειραγωγημένοι από εξωγενής πάντα παράγοντες . Στο άλλο άκρο , υπάρχει η ορθολογικότητα , η ρωμαλέα αυτονομία και η ικανότητα αυτοπροσδιορισμού . Θέλουν να μετασχηματίσουν τη φύση και την κοινωνία , και να τις υποτάξουν αμφότερες στην κυριαρχία των ιδιωτικά και ελεύθερα επιλεγμένων επιθυμιών του ατόμου . Και στις δύο περιπτώσεις όμως ξεχνούν συνεχώς πως στην πραγματικότητα επικεντρώνονται στην ατέλειωτη προσπάθεια να παραμείνουν εμπορεύματα ικανά προς πώληση .

Η επιλογή/αγορά συντρόφου μοιάζει πολύ με εκείνη της επιλογής/αγοράς εμπορεύματος μέσα από το διαδίκτυο . Η πνευματική ανακούφιση που κερδίζεται από την αντικατάσταση του προσώπου με την οθόνη είναι πολύ σημαντική . Το ζωντανό πρόσωπο χρειάζεται τα είδη κοινωνικών δεξιοτήτων που μπορεί να λείπουν ή να αποδεικνύονται ανεπαρκή , γιατί ένας διάλογος σημαίνει το ότι εκτίθεσαι στο άγνωστο . Εγώ κρατώ το ποντίκι και μόνο εγώ πατώ το κουμπί . Ο αθέλητος και ανεξέλεγκτος μορφασμός ή μία αποκαλυπτική έκφραση επιθυμίας , δεν θα ξανασυμβεί !! Δεν αποκαλύπτω τη σκέψη μου όταν δεν μπορώ να ελέγξω τα αισθήματά μου . Μιμούμαι τη θρυλική πράξη της στρουθοκαμήλου , βάζοντας το κεφάλι μου στην άμμο , δεν κοιτάζω τον άλλο στα μάτια και έτσι κάνω τον εσώτερο εαυτό μου ανεξιχνίαστο .

Οι φόβοι , οι ελπίδες και οι αμφιβολίες μου παραμένουν δικές μου και μόνο δικές μου . Δεν βιάζομαι να πατήσω το κουμπί «αγορά» , πριν να συλλέξω και να ταξινομήσω όλα τα «υπέρ» και τα «κατά» . Ταυτόχρονα η απειλή του «δεν υπάρχει επιστροφή» δεν υφίσταται . Διατηρείται σε απόσταση χειρός αφού εγώ και μόνο εγώ κρατώ το ποντίκι. Αν κάνω λάθος υπάρχει το delete και άντε γεια . Αποφεύγω τις πολλές συζητήσεις , τα τερτίπια , και την παραπλάνηση από τον αδιαπέραστο «άλλο» . Μπορεί να είναι κακός , που να το ξέρω ; Με την πρώτη αμφιβολία τον πετάω έξω και πάω για κάποιον άλλο , «άλλο» . Όπως ακριβώς και με την αγορά ενός αυτοκινήτου ή ενός ρούχου . Αφού ισχύει εκεί γιατί να μην ισχύει και για την επιλογή συντρόφου ;

Βέβαια , υπάρχει μεγάλο πρόβλημα όταν έρθει η στιγμή της αλήθειας . Το φανταστικό ον που συναρμολογείται στην οθόνη του υπολογιστή , έχει τελικά πρόσωπο , γλώσσα να μιλά και αυτιά για να ακούει . Επιθυμεί ο μελλοντικός σύντροφός του να τον κοιτάζει στα μάτια , αλλά και να είναι πρόθυμος να τα εκθέσει στο ερευνητικό βλέμμα του . Έχει αισθήματα που αναμένουν διέγερση μαζί με την ικανότητα να διεγείρει και αυτός/η τα αισθήματα του άλλου , και γενικά δεν υπάρχει σχεδόν τίποτε που να θυμίζει το παθητικό , πειθήνιο και ενδοτικό «αντικείμενο» . Είναι η κατάρα του «συν-πράττειν» που ξεσκεπάζει την αυταπάτη της «καθαρής υποκειμενικότητας» .

Στη περίπτωση αυτή υπάρχει και το όπλο της λεγόμενης «καθαρής σχέσης» . Είναι η σχέση που επικεντρώνεται στην ωφελιμότητα και την ευχαρίστηση . Το ακριβώς αντίθετο της φιλίας , της αφοσίωσης , της αλληλεγγύης και βέβαια της αγάπης . Η δημιουργία μιας ανθεκτικής αμοιβαίας σχέσης , έρχεται σε ευθεία αντίθεση με την αναζήτηση απόλαυσης σε αντικείμενα κατανάλωσης . Η «καθαρή σχέση» αρνείται εμφατικά την θεμελιώδη ηθική αξία της ευθύνης για τον άλλο . Ενδόμυχα , αυξάνει την άρνηση της ευθύνης απέναντι στην συλλογικότητα και βοηθά όλο και πιο πολύ , στην εδραίωση του σύγχρονου ατομισμού .  Η αγάπη δεν υπόσχεται εύκολη πρόσβαση στην ευτυχία και στο νόημα . Η «καθαρή σχέση» αντίθετα , υπόσχεται πως η πρόσβαση στην «κατανάλωση» θα είναι εύκολη και απρόσκοπτη ενώ αφήνει έξω την ευτυχία και το νόημα .

Πολλές φορές μέσω των κοινωνικών δικτύων , μπορούμε να σώσουμε μια οικογένεια στο Ανατολικό Τιμόρ , να αντισταθούμε στους βομβαρδισμούς των Ισραηλινών , ή και να υιοθετήσουμε ένα παιδί από τη Σομαλία . Μπορείς από τον καναπέ σου να διαμαρτυρηθείς για τα φορολογικά μέτρα ή για την οικονομική κρίση σε ψηφοφορία στο face book  . Δεν χρειάζεται να κατέβεις στο δρόμο και να συγκρουστείς με δυνάμεις καταστολής . Αυτό το κάνουν αυτά τα «κωλόπαιδα» οι αναρχικοί . Εγώ που κάθομαι απέναντι από την οθόνη μου , εκφράζω την αλληλεγγύη μου και συμμετέχω με την παρουσία μου στην δενδροφύτευση του Σκάϊ που είναι και αναίμακτη . Η αλήθεια όμως είναι πως όλα αυτά δεν είναι παρά μία επινόηση σχεδιασμένη να ξεφορτώνει και να διαλύει το άγχος των χρηστών , να συγχωρεί την ενοχή τους και να κατευνάζει τις τύψεις τους απέναντι σε όλο τον υπόλοιπο κόσμο . Προκαλεί την διάχυση του αισθήματος του «επείγοντος» και του φόβου περί «απρόοπτων εξελίξεων» . Προσπαθούμε να συμβιβάσουμε τα ασυμβίβαστα : την έντονη επιθυμία μας να ξεφορτωθούμε τις «επιβλαβείς» ανθρώπινες σχέσεις μας , ικανοποιώντας ταυτόχρονα την οδυνηρή επιθυμία της ηθικής ορθότητας .

Σαφώς και δεν είναι όλα μαύρα , ούτε θέλω να δώσω την εντύπωση πως αναθεματίζω τους χρήστες των κοινωνικών ιστοτόπων . Θα πρέπει να θυμηθούμε το τι έγινε το βράδυ που δολοφονήθηκε ο Γρηγορόπουλος , ή αντίστοιχα το ότι πολλές φορές μέσω του διαδικτύου οι άνθρωποι μπορούν να δράσουν συλλογικά απέναντι σε απειλές , παρακάμπτοντας το καρκίνωμα των ΜΜΕ . Μπορούν να μάθουν το τι πραγματικά συμβαίνει κάπου σε πραγματικό χρόνο και όπως αυτό συμβαίνει . Αυτός ακριβώς θα πρέπει να είναι ο ρόλος του διαδικτύου και όχι η έμμεση μετατροπή των ανθρώπων σε εμπορεύματα .

Θα μπορούσα να γράψω και άλλα πολλά αλλά δεν μου αρέσει να κουράζω τον όποιον αναγνώστη . Είμαστε υποχρεωμένοι να καταλάβουμε πως στην εποχή της καταναλωτικής κοινωνίας , τίποτε δεν ξεφεύγει από τα δίχτυα της αν αφεθεί στην τύχη του . Οι άνθρωποι δεν είναι εμπορεύματα , όπως επιτάσσει η εποχή . Δεν χρειαζόμαστε το internet προκειμένου να αναγνωρισθεί η ταυτότητά μας . Πριν κάνουμε log in πρέπει να σκεφθούμε πως :

Δεν υπάρχει ίσως χειρότερη εξαχρείωση , χειρότερη στέρηση , από    αυτή των χαμένων στη συμβολική πάλη για αναγνώριση , για πρόσβαση σε μία κοινωνικά αναγνωρισμένη κοινωνική ύπαρξη , με μία λέξη : στην ανθρωπότητα .

Pierre Bourdieu , Πασχαλινοί στοχασμοί

Advertisements